Download
pdf.

ฉบับที่ 1
ประจำเดือน ,กรกฏาคม 2552

กรกฎาคม 52

ต้นคิดเรื่องเด่น
คำสำคัญ
ผู้สูงอายุ, สุขภาพจิต

ถึงเวลา...เติมความสดใส ให้ “สังคม สว.”

โปรย

สังคมที่ประชากรจำนวนมากมีโอกาสได้ใช้ชีวิตยืนยาวจนถึงวัยชราคือภาพของ
“ชัยชนะ” หรือ “ปัญหาน่าหนักใจ” นั่นคือบททดสอบระดับความเป็น “อารยะ”
ของสังคมแต่ละแห่งอย่างแท้จริง!

*************************

สังคมที่ประชากรมีอายุยืนยาวขึ้นน่าจะเป็นสัญญาณแห่งความเจริญรุ่งเรือง แต่ไฉน
คำทำนายทายทักของนักประชากรศาสตร์ที่ว่านานาประเทศรวมทั้งไทยกำลังก้าวสู่ภาวะ“สังคมผู้สูงวัย”
หรือที่บางคนย่นย่อคำให้อย่างเก๋ไก๋ว่า “สังคม สว.”
กลับนำมาซึ่งความหวั่นวิตก
และการลั่นระฆังเตือนให้เตรียมการณ์ล่วงหน้า ???

นั่นเป็นเพราะสุขภาพของผู้สูงวัยนั้นเปราะบาง
เพราะผ่านร้อนผ่านหนาวมานานจน

ผุกร่อนอ่อนแอลง
อีกทั้งยังมีธรรมชาติแห่งสุขภาพใจที่ต้องอาศัยการหล่อเลี้ยงดูแล
ยิ่งสังคมใดมีระบบการดูแลผู้สูงวัยให้มีโอกาสได้ใช้ชีวิตอย่างปลอดภัยและเป็นสุขได้มากเท่าใด
ยิ่งแสดงให้เห็นถึงความเจริญก้าวหน้าอย่างแท้จริงของสังคมนั้น
เพราะผู้สูงอายุมิใช่เป็นเพียง “ไม้ใกล้ฝั่ง” แต่ยังเป็นขุมปัญญา
และรากฐานของสังคม หากมองในทางเศรษฐกิจ ยิ่งดูแลผู้สูงอายุ
ที่นับวันยิ่งขยายจำนวนเพิ่มมากขึ้นในสังคมให้มีคุณภาพชีวิตและได้รับการสร้างเสริมสุขภาพดียิ่งขึ้นเท่าไร
ก็ยิ่งทำให้ลดค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพโดยรวมจากการดูแลผู้ป่วยโรคเรื้อรังได้มากยิ่งขึ้นเท่านั้น

“จิตเป็นนาย...กายเป็นบ่าว”
คำเปรียบเปรยอันคมคายนี้สะท้อนให้เห็นภาพที่ลึกลงไปอีกว่า
หากจิตใจของผู้สูงอายุอยู่ในสภาพดี
โอกาสที่ร่างกายจะแข็งแรงก็เพิ่มขึ้นเป็นเงาตามไป
ด้วยเหตุนี้
เรื่องของการดูแลสุขภาพจิตให้ผู้สูงอายุจึงเป็นยุทธศาสตร์สำคัญประการหนึ่งในการนำพาประเทศไทยก้าวสู่
“สังคมสูงวัย” ได้อย่างมีความสุข

 ส่องสถานการณ์ผู้สูงอายุในประเทศไทย

รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2550 โดย
มูลนิธิสถาบันวิจัยและการพัฒนาผู้สูงอายุไทย พบว่า
จำนวนประชากรผู้สูงอายุมีแนวโน้มเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่อง โดยในปี 2503
มีจำนวนประชากรสูงอายุ (อายุ 60 ปีขึ้นไป) 1.5 ล้านคน หรือ คิดเป็น
ร้อยละ 5.4 ของประชากรทั้งหมด จากนั้นได้เพิ่มขึ้นเป็น 6.7 ล้านคนในปี
2548 และจะเพิ่มขึ้นเป็น 2 เท่าในปี 2568 เป็น 14 ล้านคน หรือคิดเป็น
ร้อยละ  10.3 และ 20
ของประชากรทั้งหมดตามลำดับ

สถานการณ์ดังกล่าว ทำให้ประเทศไทยก้าวเข้าสู่ สังคมผู้สูงอายุ
ซึ่งหมายความว่า ประเทศไทยมีผู้สูงอายุมากกว่าร้อยละ 10
ของประชากรทั้งหมด หรือค่าเฉลี่ยของประชากรทั้งหมด (ค่าอายุมัธยฐาน)
อยู่ที่มากกว่า 30 ปี

ภาพที่
1 จำนวนประชากรรวม จำนวนประชากรสูงอายุ
สัดส่วนของประชากรสูงอายุและอายุ

มัธยฐานของประชากร
พ.ศ. 2503 -2568

ที่มา (1) ข้อมูลปี พ.ศ.2503-2533 สำมะโนประชากรของประเทศไทย
พ.ศ.2503-2543. สำนักงานสถิติแห่งชาติ. (2) ข้อมูลปี พ.ศ.2543-2568
การคาดประมาณประชากรของประเทศไทย 2543-2568.
สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ

อ้างอิงจาก รายงานสถานการณ์ผู้สูงอายุไทย พ.ศ.2550
มูลนิธิสถาบันวิจัยและการพัฒนา

ผู้สูงอายุไทย หน้า 3

 เจาะสุขภาพใจ สว.

ปัญหาจิตใจที่พบบ่อยในผู้สูงอายุ ได้แก่ อาการซึมเศร้า ความวิตกกังวล
และความรู้สึกสิ้นหวัง จาก
รายงานผลการวิจัยการสำรวจและศึกษาภาวะสุขภาพองผู้สูงอายุ 4 ภาคของไทย
ปี 2548-2549 โดย สถาบันเวชศาสตร์ผู้สูงอายุ กรมการแพทย์
พบสาระสำคัญที่น่าสนใจดังนี้

o ภาวะสุขภาพจิตในผู้สูงอายุที่เป็นปัญหามากที่สุด 3 อันดับแรก
คือ ผู้สูงอายุมีภาวะอารมณ์ซึมเศร้ามากที่สุด (ร้อยละ 87) อ่อนเพลีย
(ร้อยละ 22.6) และนอนตื่นขึ้นมาไม่สดชื่น (ร้อยละ 20.6) ตามลำดับ

o ผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่นอกชุมชนเมืองมีปัญหาภาวะสุขภาพจิตสูงกว่าผู้สูงอายุที่อาศัยอยู่ในชุมชนเมือง

o สอดคล้องกับผลการสำรวจประชากรไทยผู้สูงอายุในประเทศไทย
พ.ศ.2550โดยสำนักงานสถิติแห่งชาติซึ่งพบว่า
ความรู้สึกที่เกิดกับผู้สูงอายุเป็นประจำสูงสุดคือ
รู้สึกเบื่ออาหารหรือความอยากอาหารลดลง (ร้อยละ 4.0) รองลงมา คือ
คิดมาก วิตกกังวลใจ (ร้อยละ 3.4) และ หงุดหงิดรำคาญใจ (ร้อยละ 2.9)
ทั้งนี้ ตามลำดับ ความรู้สึกต่างๆ
ดังกล่าวจะเพิ่มมากขึ้นตามวัยที่สูงขึ้น
ผู้สูงอายุหญิงมีสัดส่วนของความรู้สึกต่างๆ
ที่กล่าวมาสูงกว่าผู้สูงอายุชาย
เพราะเพศหญิงมีความอ่อนไหวทางอารมณ์มากกว่าเพศชาย

รูปที่ 2 ร้อยละของอาการ / ความรู้สึกของผู้สูงอายุในระหว่าง 1
เดือนก่อน

วันสัมภาษณ์  พ.ศ.
2550

อ้างอิงจาก
รายงานการสำรวจประชากรสูงอายุในประเทศไทย พ.ศ. 2550
สำนักงาน

สถิติแห่งชาติ หน้า 48

ต่างภาคก็ต่างใจ

เมื่อนำผลการสำรวจจากแต่ละภาคมาพิจารณาจะพบว่าผู้สูงอายุในแต่ละภูมิภาคประสบปัญหาทางใจแตกต่างกันไป

o ผู้สูงอายุในภาคใต้มีภาวะอารมณ์ซึมเศร้าสูงสุด (ร้อยละ 15.5)

o ผู้สูงอายุภาคเหนือมีภาวะรู้สึกตนเองไม่มีคุณค่ามากที่สุด
(ร้อยละ
10.9)
o ผู้สูงอายุในกรุงเทพมหานครมีปัญหาภาวะสุขภาพจิตในภาวะต่างๆ
มากกว่าผู้สูงอายุภาคอื่นๆ โดยเฉพาะภาวะคิดฆ่าตัวตายสูงถึง ร้อยละ 5.2
รองลงมาคือ ผู้สูงอายุภาคเหนือ (ร้อยละ 4.1) ขณะที่
ผู้สูงอายุในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ มีภาวะคิดฆ่าตัวตาย ต่ำที่สุด
ร้อยละ 1.4

เติมกำลังใจ ผู้สูงวัยเป็นสุข

บุคคลใกล้ชิด (บุตร หลาย ญาติพี่น้อง)
และผู้ดูแลผู้สูงอายุเป็นบุคคลที่มีส่วนสำคัญอย่างมากต่อผู้สูงอายุที่จะช่วยให้ผู้สูงอายุดำรงชีวิตได้อย่างมีความสุขในบั้นปลาย
ซึ่งวิธีการสร้างความสุข เช่น

เอาใจใส่ดูแลผู้สูงอายุด้วยความรัก ต้องถามตนเองว่า "รักเขาหรือเปล่า"
เพราะเมื่อเรารักใคร เราก็จะทำสิ่งต่างๆ ให้กับคนที่เรารักเป็นอย่างดี

สร้างอารมณ์ขันให้ผู้สูงอายุ
เพราะจะช่วยลดความซึมเศร้าและความเหงา ก่อเกิดความรู้สึกที่ดีต่อกัน
มีความรักความอบอุ่นเกิดขึ้นภายในครอบครัว

สังคมที่ประชากรจำนวนมากมีโอกาสได้ใช้ชีวิตยืนยาวจนถึงวัยชราคือภาพของ
“ชัยชนะ” หรือ “ปัญหาน่าหนักใจ” นั่นคือบททดสอบระดับความเป็น “อารยะ”
ของสังคมแต่ละแห่งอย่างแท้จริง!

ที่มา
สร้างเสริมสุขภาพใจผู้สูงวัยเป็นสุข  โดย ชัญญาภรณ์
น้ำค้าง สำนักงานพัฒนาระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ  จากส่วน
สถานการณ์ข่าวสุขภาพ ใน www.hiso.or.th

สืบค้นได้จาก
http://www.hiso.or.th/hiso/health_event/ghealth_event22.php

----------------------------------------

เติม 5 มิติ สร้างสุขกายใจให้
สว.

" ความสุขคืออะไร?" และ
"ความสุขที่แท้จริงของตนเองคืออะไร?"

นี่คือบางคำถามที่ผู้สูงอายุต้องตอบให้ได้เสียก่อน
และเมื่อตอบคำถามของตนเองได้หนทางที่จะนำพาสู่ความสุขก็จะสร้างได้ตรงตามเป้าหมาย

ต่อไปนี้คือบางวิธีสร้างสุขของผู้สูงวัย

1.
ปรับตัวและเปิดใจ
ยอมรับการเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นทั้งกับตนเอง
ครอบครัว สังคม

2. ดูแลสุขภาพกายและสุขภาพจิต
โดยหมั่นตรวจสุขภาพประจำปีอย่างสม่ำเสมอ
เพื่อที่จะได้รีบรักษาหากพบว่าเริ่มมีอาการเจ็บป่วย รวมทั้งช่วยป้องกันภาวะเสี่ยงต่างๆ ด้วย

- ออกกำลังกายสม่ำเสมอ อาจจะสัปดาห์ละ 3 ครั้งๆ ละประมาณ
20-30
นาที

- รับประทานอาหารที่มีคุณค่าทางทางโภชนาการครบ 5 หมู่
ในปริมาณที่เพียงพอ

และดื่มน้ำให้เหมาะสมกับความต้องการของร่างกาย

-
ดูแลระบบขับถ่ายของตนเองให้เป็นปกติ

- นอนหลับให้เพียงพอ อย่างน้อยวันละ 8
ชั่วโมง

- ทำจิตใจให้เบิกบานอยู่เสมอ

3. ใช้เวลาว่างให้เป็นประโยชน์ ด้วยการทำกิจกรรมต่างๆ
ที่ชื่นชอบ

4. ดำรงชีวิตอยู่บนอยู่บนทางสายกลาง
พอเพียง เรียบง่าย ไม่ทำอะไรเกินตัว

หรือเกินฐานะที่ตนเองมี
และหมั่นหาความสุขจากสิ่งใกล้ตัว

5. สร้างเสียงหัวเราะ
เพราะจะทำให้สารเอ็นโดรฟินซึ่งเป็นสารแห่งความสุขหลั่ง

ออกมา และจะช่วยทำให้มีชีวิตที่ยืนยาว

สมัครสมาชิกจดหมายข่าวต้นคิด หรือติดต่อ “ต้นคิด” ได้ที่

ตู้ ปณ.2 ปณฝ.ประดิพัทธ์ 10404
โทรศัพท์. 082-668-2854
โทรสาร.082-241-0171
อีเมล์ [email-masked] เว็บไซต์ http://www.tonkit.org/