Follow us      
  
แบคทีเรียเข้าสมอง ก่อโรคได้อย่างไร?
นักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ ที่เสียชีวิตจากกรณี น้องกาว (น.ส.สโรชา เนียมบุญนำ) ที่มีอาการติดเชื้อแบคทีเรียในสมองที่สหรัฐอเมริกา หลายคนอาจสงสัยว่าเกิดขึ้นได้อย่างไร

เชื้อแบคทีเรียสามารถก่อโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบ ตามด้วยเส้นเลือดในสมองอักเสบ อุดตัน เกิดอัมพาตอัมพฤกษ์ หรือฝีในสมอง แต่ไม่ได้เกิดขึ้นง่ายๆ จำต้องมีสภาวะเกื้อหนุน ได้แก่ ตัวเชื้อซึ่งมีคุณสมบัติทะลุทะลวงเข้าในเยื่อหุ้มสมอง ปัจจัยเอื้ออำนวยให้เชื้อรุกล้ำเข้าในสมองได้ง่ายขึ้น และขึ้นกับผู้ป่วยว่ามีระบบป้องกันต่อสู้เชื้อโรคดีหรือไม่


โดยปกติโรคเยื่อหุ้มสมองอักเสบเกิดได้ทุกอายุ โดยชนิดของเชื้อในต่างกลุ่มอายุจะต่างกันออกไปบ้าง ตั้งแต่ในช่วงทารกจนถึง 1-3 เดือน ในเด็กโต ผู้ใหญ่ และคนแก่อายุกว่า 50-60 ปี เชื้อที่พบบ่อยคือ Streptococcus pneumoniae, Hemophilus influenzae, Neisseria meningitidis ทั้งนี้จะมี "กลุ่มพิเศษ" ที่จะมีเชื้อพิเศษที่แตกต่างออกไปและจะลุกลามได้มาก คือ ทารก คนแก่ และมารดาที่คลอดบุตรใหม่ๆ รวมทั้งผู้ที่มีภูมิคุ้มกันบกพร่องจากเชื้อเอชไอวี (HIV) ตับแข็ง ติดสุราเรื้อรังจากที่เป็นมะเร็ง หรือได้รับสารกดภูมิคุ้มกัน หรือมีโรคแพ้ภูมิตนเอง บกพร่องจากเชื้อเอชไอวี (HIV) ตับแข็ง ติดสุราเรื้อรังจากที่เป็นมะเร็ง หรือได้รับสารกดภูมิคุ้มกัน หรือมีโรคแพ้ภูมิตนเอง

ปัจจัยเอื้ออำนวยอื่นให้เชื้อรุกล้ำเข้าในสมองง่ายขึ้น เช่น กะโหลกศีรษะแตกร้าว (อุบัติเหตุ) ทำให้เยื่อหุ้มสมองฉีกขาดและมีช่องทางติดต่อระหว่างโครงสร้างภายนอกสมอง เช่น โพรงจมูก รูหู เยื่อหุ้มสมอง คนที่เป็นหูน้ำหนวก โพรงไซนัสอักเสบเป็นหนอง รากฟันติดเชื้อมีหนอง ฯลฯ การติดเชื้อทั่วไปมักจะเกิดจากที่เชื้อกองกระจุกอยู่ในโพรงจมูกส่วนหลัง โดยรับเชื้อจากละอองไอ จาม แต่เชื้อต้องมีคุณสมบัติพิเศษในการหลบหลีก กระบวนการขจัดเชื้อของร่างกาย ขณะเดียวกันก็เสริมสร้างประสิทธิภาพกระทั่งสามารถลุกลามเข้ากระแสเลือด โดยผู้ป่วยจะเริ่มเป็นไข้ ปวดเมื่อย และเมื่อรุกล้ำเข้าหลอดเลือดสมอง ก็จะเข้าไปในน้ำหล่อเลี้ยงสมองและไขสันหลัง ทำให้เยื่อหุ้มสมองอักเสบ การอักเสบที่เกิดขึ้นเกิดจากทั้งตัวเชื้อและกลไกการต่อสู้ของร่างกาย ถ้าเยื่อหุ้มสมองอักเสบไม่ได้รับการรักษาทันท่วงทีจะเสียชีวิต หรือถ้าได้รับการรักษาช้า แม้ไม่ตายก็จะเกิดภาวะแทรกซ้อน คือ เส้นเลือดดำและแดงในสมองอักเสบอุดตันเกิดอัมพฤกษ์ อัมพาต มีความดันสูงในสมอง ซึ่งจะพิการตลอดชีวิต

เชื้อบางชนิดยังอาจเข้าร่างกายจากการกิน เช่น เชื้อ Listeria monocytogenes มีท้องเสียก่อน และเกิด "ก้านสมอง" อักเสบโคม่า หรือเกิดฝีบริเวณใต้ผิวสมอง (subcortical abscess) แต่เชื้อนี้โดยปกติชอบ "กลุ่มพิเศษ" มากกว่าที่จะเกิดในคนปกติ อีกตัวคือ Streptococcus agalactiae (Streptococcus group B) มีคุณสมบัติสามารถเกาะติดกับเส้นเลือดในสมองตั้งแต่แรก เกิดการอักเสบ เป็นอัมพฤกษ์ อัมพาต ตั้งแต่ต้น พร้อมกับเลือดเป็นพิษและเยื่อหุ้มสมองอักเสบ เชื้อแบคทีเรียอีกชนิดจากการกินอาหารไม่สุก หรือสัมผัสกับเนื้อหมูที่มีเชื้อขณะชำแหละ ได้แก่Streptococcus suis เชื้อนี้จะทำให้ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ ปวดข้อข้ออักเสบ ทำให้โลหิตเป็นพิษเฉียบพลัน แต่ก็อาจเกิดอาการเยื่อหุ้มสมองอักเสบ แบบค่อยเป็นค่อยไปคล้ายเชื้อวัณโรค และเกิดเส้นประสาทหูอักเสบ ทำให้เกิดหูดับ

เชื้อบางชนิดยังอาศัยตัวกลางก่อนเข้าสมองหรือเยื่อหุ้มสมอง เช่น เกิดการติดเชื้อในลิ้นหัวใจ และเกิดก้อนอักเสบที่มีเชื้อภายในหลุดลอยไปยังเส้นเลือดในสมอง เกิดเส้นเลือดอักเสบ ฝีในสมองเส้นเลือดตัน หรือพองจนแตก เกิดอัมพาต ในกรณีอื่นๆ เชื้ออาจจะไม่ชอบสมองตั้งแต่ต้น แต่เข้าไปติดเชื้อในปอดหรือไต เกิดปอดบวมไตอักเสบ ถ้าแก้ไม่ทันจะเข้าสมอง

การรักษาต้องได้รับการวินิจฉัยทันท่วงทีตั้งแต่ต้น และประเมินว่าเป็นกลุ่มพิเศษหรือไม่ หรือผู้ป่วยมีปัจจัยที่เอื้ออำนวยให้เชื้อลุกลามเข้าสมองโดยตรงจากภายนอก เช่น มีหูน้ำหนวก ไซนัสมีหนอง กะโหลกร้าว เยื่อหุ้มสมองฉีกขาด และเมื่อได้ตัวเชื้อแล้วต้องประเมินว่าดื้อยาที่ให้หรือไม่ และต้องภาวะแทรกซ้อน

ดังนั้น ต้องรักษาสุขอนามัย ออกกำลังสม่ำเสมอ กินอาหารสะอาด ปรุงสุก ผักผลไม้สดต้องล้างสะอาด ถ้าไอ จาม ต้องหลีกเลี่ยงการแพร่กระจายเชื้อโดยปิดปากปิดจมูก คนปกติหลีกเลี่ยงที่แออัด เลี่ยงจากคนที่มีอาการไอ จาม หรือป่วย ใช้ช้อนกลางตักอาหาร คนที่เป็นพาหะควรป้องกันการแพร่เชื้อไปยังผู้อื่น โรงฆ่าและชำแหละสัตว์ต้องควบคุมโรคอย่างเคร่งครัด ดื่มสุราในปริมาณเหมาะสม

 


ข่าวสารและบทความดีๆจาก : หนังสือพิมพ์มติชน โดย ศ.นพ.ธีระวัฒน์ เหมะจุฑา
ศูนย์ปฏิบัติการโรคทางสมองคณะแพทยศาสตร์ รพ.จุฬาลงกรณ์


 
pageview  743889    
สำนักงานพัฒนาระบบข้อมูลข่าวสารสุขภาพ Health Information System Development Office (HISO)
ห้อง A3 ชั้น 3 อาคาร 4Plus Buiding เลขที่ 56/22-24 ซอยงามวงศ์วาน 4 ต.บางเขน อ.เมือง จ.นนทบุรี 11000
Tel : 02-5892490-2 Fax : 02-5892493 www.healthinfo.in.th
 
© Health Information System Development Office (HISO) . All Rights Reserved